Norma EN ISO 20345, norma ESD, symbol SO, S4, S5… Jak widać, istnieje bardzo wiele norm dotyczących obuwia roboczego — jak je rozumieć i które buty wybrać w tym gąszczu oznaczeń? Podpowiadają eksperci zamawiający buty robocze dla Bogmar od ponad dekady.
Poruszamy tu temat kompleksowo, odpowiadając na takie pytania, jak:
- Czym jest norma EN ISO 20345 i kogo dotyczy?
- Co oznacza symbol SB?
- Co to jest obuwie bezpieczne?
- Co to jest obuwie robocze?
- Co to jest obuwie zawodowe?
- Czym różnią się klasy S1, S2, S3 oraz nowe S6 i S7?
- Co oznaczają symbole S4 i S5?
- Jak dobrać klasę obuwia do stanowiska pracy?
- Czy wszystkie buty ochronne spełniają wszystkie te normy?
- Jak wybrać buty do spawania?
Mamy nadzieję, że to znacznie ułatwi orientację w zawiłościach BHP i wybór odpowiednich butów do pracy. Zachęcamy, aby dzielić się tym poradnikiem ze znajomymi szefami działów BHP, właścicielami firm czy brygadzistami.
Czym jest norma EN ISO 20345 i kogo dotyczy?
Norma EN ISO 20345 to podstawowy standard określający wymagania dla obuwia bezpiecznego, czyli takiego, które musi być wyposażone w podnosek ochronny. W odróżnieniu od obuwia zawodowego (OB), buty spełniające tę normę chronią stopę przed uderzeniem z energią 200 J oraz naciskiem 15 kN. To poziom zabezpieczenia niezbędny m.in. na budowie, w przemyśle, magazynach czy warsztatach. W czerwcu 2022 roku norma została zaktualizowana — zmieniły się niektóre oznaczenia oraz wprowadzono nowe klasy ochrony.
Co oznacza symbol SB?
SB to poziom podstawowy, od którego zaczyna się klasyfikacja obuwia bezpiecznego. But z oznaczeniem SB posiada podnosek ochronny spełniający wymagania testów udarowych i naciskowych.
Norma określa również jakość wykonania — minimalną długość wewnętrzną, odporność materiałów, ergonomię i bezpieczeństwo chemiczne użytych surowców. Każde obuwie bezpieczne musi także przejść test antypoślizgowości na płytce ceramicznej z roztworem mydła.
Obuwie bezpieczne, robocze a zawodowe
Sporo zamieszania wywołuje często różnorodna terminologia: obuwie ochronne, bezpieczne, robocze i zawodowe to wbrew pozorom nie to samo!
Co to jest obuwie bezpieczne?
Rodzaje obuwia zdefiniowane w zakresie normy EN ISO 20345:
- SB – wymagania podstawowe, podnosek, podeszwa antypoślizgowa)
- S1 – jak SB + zamknięty obszar pięty, antystatyczność, absorpcja energii w obszarze pięty)
- S1PL – jak S1 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 4,5mm)
- S1PS – jak S1 + niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 3,0mm)
- S2 – jak S1 + odporność na przenikanie i wchłanianie wody)
- S3 – jak S2 + metalowa wkładka antyprzebiciowa, wodoodporne)
- S3L – jak S3 ze zmianą wkładki antyprzebiciowej – niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 4,5mm)
- S3S – jak S3 ze zmianą wkładki antyprzebiciowej – niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 3,0mm)
- S5 – podnosek + wkładka antyprzebiciowa, wodoodporne, z pełnej gumy lub polimerów)
- S6 – jak S5 + może być z tworzywa, antystatyczne, bez wkładki antyprzebiciowej)
- S7 – jak S6 + metalowa wkładka antyprzebiciowa)
- S7L – jak S7 ze zmianą wkładki antyprzebiciowej – niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 4,5mm)
- S7S – jak S7 ze zmianą wkładki antyprzebiciowej – niemetalowa wkładka antyprzebiciowa, przebadana przy użyciu gwoździa testowego 3,0mm)
Co to jest obuwie zawodowe?
Obuwie zawodowe służy osobom, które w pracy potrzebują jakościowego, pewnego stroju (w tym butów), ale nie są narażone na żadne specyficzne zagrożenia, takie jak przebicia długimi gwoździami czy kontakt z elektrycznością. Przykładem mogą być sandały ARTRA 702 AIR 1010 przeznaczone dla wszystkich tych, którzy chcą mieć swobodę i komfort chodzenia w gabinecie medycznym, kosmetycznym itp.
Rodzaje obuwia zdefiniowane w zakresie normy EN ISO 20347:
- OB (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, bez podnoska),
- O1 (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, zabudowany obszar pięty, właściwości antyelektrostatyczne, absorpcja energii w części piętowej)
- O2 (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, jak O1 + odporność na absorpcję wilgoci i przepuszczalność wody)
- O3 (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, jak O2 + wkładka antyprzebiciowa i głębokie urzeźbienie podeszwy)
- O4 (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, podstawowe właściwości, a także właściwości antyelektrostatyczne oraz absorpcja energii w części piętowej)
- O5 (obuwie zawodowe, EN ISO 20347, jak O4 + odporność podeszwy na przebicie, urzeźbienie podeszwy)
Ważne! Obuwie oznaczone O4 oraz O5 to tzw. kalosze.
Co to jest obuwie robocze?
Wszystkie powyższe klasy: obuwie ochronne, bezpieczne i zawodowe, to rodzaje obuwia roboczego, czyli potocznie mówiąc: butów do pracy. Dodatkowo w ramach tej kategorii znajdą się również każde inne buty do pracy, jak trampki w pracy kuriera czy sandały dla sprzedawcy lodów. Jak widać, różnie pomiędzy poszczególnymi kategoriami są znaczne, ale tylko znajomość tych kategorii i zakup odpowiednich butów roboczych może uchronić przed poważnymi wypadkami w pracy.
Czy wiesz, że… obuwie robocze możesz też wydawać poprzez specjalne automaty vendingowe. Wystarczy wybrać sort odzieży (w tym butów), które będą automatycznie wydawane co określony czas. Automaty działają w wygodnym systemie:
planowanie → zamówienie → dostarczenie → wydawanie → ewidencja → reklamacje → raporty i rozliczenia
Jeśli chcą Państwo porozmawiać z naszym specjalistą i ustalić, który rodzaj obuwia roboczego wybrać, to zapraszamy do kontaktu.
Czym różnią się klasy S1, S2, S3 oraz nowe S6 i S7?
Klasy ochrony rozszerzają wymagania podstawowe o dodatkowe właściwości.
- W skrócie S1 to SB uzupełnione o zamkniętą piętę, właściwości antystatyczne (A) i absorpcję energii w części piętowej (E).
- S2 zawiera cechy S1 oraz dodatkowo odporność na przenikanie i absorpcję wody (WPA).
- S3 to rozszerzenie S2 o wkładkę antyprzebiciową i rzeźbioną podeszwę, jak np. w uwielbianym przez pracowników modelu Artra AROSIO 730.
W aktualizacji normy pojawiły się klasy S6 i S7. S6 odpowiada poziomowi S2, a S7 poziomowi S3 — z tą różnicą, że wymagają pełnej wodoodporności całego buta (WR). To istotne w pracy w warunkach wilgotnych, na zewnątrz lub w przemyśle spożywczym.
Co oznaczają symbole S4 i S5?
S4 i S5 dotyczą wyłącznie obuwia wykonanego z gumy lub tworzyw polimerowych, np. kaloszy. S5 dodatkowo posiada wkładkę antyprzebiciową oraz rzeźbioną podeszwę, jak model DUNLOP WORK-IT 9DWKT10 (S5), a więc sprawdzą się np. W chlewniach, rzeźniach itp.
Jak zmieniły się zasady dotyczące ochrony przed przebiciem?
Nowa wersja normy doprecyzowała oznaczenia wkładek antyprzebiciowych.
- Symbol P oznacza stalową wkładkę.
- PL to wkładka niemetalowa testowana gwoździem o średnicy 4,5 mm.
- PS to wkładka niemetalowa testowana cieńszym gwoździem (3,0 mm), co zapewnia wyższy poziom ochrony przed ostrymi elementami.
W praktyce oznacza to łatwiejsze dopasowanie obuwia do realnych zagrożeń — np. pracy na budowie z ryzykiem kontaktu z cienkimi gwoździami czy wiórami metalowymi.
Co oznacza symbol SR i dlaczego jest ważny?
W aktualizacji normy uproszczono system oznaczeń antypoślizgowości. Zamiast wcześniejszych SRA, SRB i SRC wprowadzono jeden symbol — SR.
Ważne! Takie buty przeszły testy poślizgu na płytce ceramicznej z gliceryną, a więc są realnie znacznie bezpieczniejsze od jakichkolwiek butów ze zwykłego sklepu, które są reklamowane jako “antypoślizgowe”, ale nie posiadają takich oznaczeń.
To istotna informacja w pracy na halach produkcyjnych, w magazynach czy warsztatach, gdzie ryzyko poślizgnięcia jest realne.
Czy odporność butów na olej i paliwa jest standardem?
Nie zawsze. Wcześniej odporność na oleje i paliwa była standardowo przypisana do wielu klas. Obecnie musi być oznaczona dodatkowym symbolem FO. Jeśli pracujesz w środowisku, gdzie podłoże może mieć kontakt z olejami czy benzyną, warto sprawdzić, czy obuwie robocze posiada takie oznaczenie.
Czym różni się obuwie antystatyczne od ESD?
Standardowe oznaczenie A oznacza właściwości antystatyczne. Jednak w niektórych branżach to za mało. Obuwie ESD (zgodne z normą DIN EN 61340-5-1) zapewnia kontrolowany poziom rozpraszania ładunków elektrostatycznych i jest wymagane przy produkcji elektroniki, w laboratoriach czy strefach zagrożonych wybuchem.
Ważne! To ochrona nie tylko pracownika, ale też wrażliwych urządzeń i instalacji.
Jakie dodatkowe symbole warto znać?
- HI i CI oznaczają izolację podeszwy przed wysoką lub niską temperaturą.
- HRO informuje o odporności podeszwy na kontakt z gorącym podłożem.
- LG (Ladder Grip) poprawia stabilność na szczeblach drabiny
- SC (Scuff Cap) to dodatkowe wzmocnienie czubka buta, chroniące go przed ścieraniem.
Te oznaczenia mają znaczenie szczególne w pracy terenowej, budowlanej i przemysłowej.
Jak dobrać klasę obuwia do stanowiska pracy?
Kluczowe jest określenie realnych zagrożeń:
- czy występuje ryzyko przebicia podeszwy,
- kontaktu z wodą,
- śliskich powierzchni,
- wysokiej temperatury
- lub wyładowań elektrostatycznych.
Dopiero na tej podstawie warto dobrać odpowiednią klasę obuwia, bo jak widać — oznaczeń jest bardzo wiele, ale nie wszystkie okażą się przydatne na konkretnym stanowisku.
Czy wszystkie buty ochronne spełniają wszystkie te normy?
Oczywiście nie; norm jest zbyt wiele, by istniał “jeden, uniwersalny rodzaj butów spełniający wszystkie normy”, natomiast w butach sprawdzonych marek, jak Atlas (produkujący co roku w Dortmundzie ponad 2,6 mln par butów) normy odpornościowe i jakościowe obowiązujące w UE zawsze są przestrzegane. W przypadku obuwia specjalistycznego to o tyle ważne, że normy odzwierciedlają realną odporność np. na przebicia czy ogień, a więc mogą zaważyć na życiu pracownika.
Buty do spawania — jak wybrać?
Znając już wszystkie te podstawowe oznaczenia, można łatwo wybrać buty do konkretnych zadań. Np. wystarczy wiedzieć, że obuwie spawalnicze powinno być zgodne z normą EN 20345 i posiadać podeszwę HRO lub oznaczenie S1PL lub S3. Nie trzeba już pamiętać, jaką mają mieć odporność na temperatury czy przebicia.
Więcej: Ochrona ciała w pracy spawalniczej – Twoje bezpieczeństwo to nasz priorytet
Podsumowanie
Jak widać, pierwsze zetknięcie z powyższymi normami może być trudne, ale gdy już uda się przyswoić podstawowe oznaczenia, znacznie upraszcza to zamawianie obuwia nawet dla dużych i różnorodnych zespołów. Nie jest już problemem odpowiedź na pytanie o to, jakie buty do spawania wybrać albo które kalosze robocze nadają się do konkretnych zastosowań — jedyne, co trzeba wiedzieć, to aby trzymać się z dala od butów, które nie mają żadnych z tych oznaczeń. Jeśli potrzebują Państwo pomocy w doborze obuwia BHP, to zapraszamy do kontaktu.
